EU-Afrika summit: Twee kansen om goed te doen

Het is maar een smal strookje water dat de continenten Afrika en Europa van elkaar scheidt. Maar ondanks dat blijkt het lastig bruggenslaan. Dit weekend zijn ze er echter dan toch (bijna allemaal): Afrika's en Europa's politieke leiders, in Lissabon. Om te praten over versterking van de relatie. Maar wat iedere marriage counsellor ze kan vertellen is dit: Dat het wezenlijk is om orde op zaken te stellen in eigen huis, en dat vertrouwen soms verdiend moet worden.

Afrika mag zich dan meer georganiseerd hebben in de afgelopen jaren, met initiatieven als een Afrikaanse Unie en verschillende regionale samenwerkingsverbanden, het continent is nog nooit zo arm geweest als nu. En dat ondanks de miljarden hulpdollars en -euro's die er de afgelopen decennia in gepompt zijn. Professor George Ayittey, Ghanees econoom en bekend criticaster van zijn eigen continent, spreekt cynisch over Afrika als 'lekkende bedelkom'. En hij heeft het dan vooral voorzien op de heersende elite, die hij vergelijkt met een groep nijlpaarden: lui en niet in beweging te krijgen. En grotendeels verantwoordelijk voor de huidige staat van het continent.

Hoopvol
Verschillende Afrikaanse leiders, zoals voormalig president Olusegun Obasanjo van Nigeria, legden zelf al eerder de vinger op de zere plek. Ze onderkennen corruptie als een van de voornaamste oorzaken van Afrika's moeite. Dat is een hoopvolle ontwikkeling. Want uit een rapport van de Afrikaanse Unie (Augustus 2004) blijkt dat Afrika jaarlijks ongeveer 148 miljard dollar verliest door corruptie. Dat staat gelijk aan 25 procent van de som van geproduceerde goederen en diensten (bnp) van het continent. Daarbij vergeleken blijft er weinig over van de voorgestelde 'donatie' van de voormalige Britse premier Blair van 50 miljard per jaar.

Een betere toekomst voor Afrika ligt daarom in het daadwerkelijk aanpakken van onder meer de corruptie. Dat is niet alleen het benadrukken van transparantie en het vervolgen van de bad guys . Maar vooral ook het (terug)brengen van principes als rechtvaardigheid, sociale verantwoordelijkheid en rentmeesterschap in opleidingen waar de nieuwe generatie leiders wordt getraind en gevormd.

Poldermodel
Want wie in de geschiedenis van Afrika duikt, zal ontdekken dat het continent tot de komst van de kolonisten eigen democratische stelsels kende. Chiefs en koningen werden democratisch gekozen of aangewezen. Het poldermodel kenden zij lang voordat Nederland er goede sier mee maakte. En tijdens hun regeringsperiode werden leiders omringd door groepen van adviseurs, een systeem van checks and balances , waarbij ze hadden heel weinig ruimte hadden om zichzelf ten koste van de groep te verrijken.

Lees verder op: http://www.nd.nl/Document.aspx?document=nd_artikel&id=105053

Beenwarmers voor ons ego

In Malawi is het vrij normaal om bewakers rond je huis te hebben, zowel gedurende de dag als de nacht. Zo arriveerde de nachtwaker bij het huis van mijn vrienden, zichtbaar voorbereid op een lange koude nacht: gehuld in een dikke jas met een muts en bijpassende beenwarmers.

Ik verbaas me in Afrika steeds weer over de verrassende kleding- en kleurencombinaties. Het is puur genieten om langs de tientallen kledingstalletjes met tweedehands kleding in hoofdstad Blantyre te lopen. Je vindt ze overal en de kledingmarkt doet duidelijk goede zaken. Wat me opvalt is dat het gros van de kleren uit het westen komt. Daar zijn we vaak na één seizoen wel uitgekeken op onze truien, broeken, jurken en jassen. Die vinden dan -bij voorkeur- hun weg naar een 'goed doel'; in de meeste gevallen een distributiekanaal naar plaatsen in deze wereld waar mensen het wat minder getroffen hebben.

In een land als Malawi kun je als westerling zo voor verrassingen komen te staan. Zo vertelt een Duitse vriendin me dat ze in Blantyre iemand zag lopen in een t-shirt met daarop haar geboorteplaats geadverteerd – een Duits dorp met niet meer dan 10.000 inwoners. Voor Malawianen is de handel in tweedehands-kleding echter lucratief. Over het algemeen is de kwaliteit beter dan van de nieuwe ‘made in China’ producten. En zijn ze goedkoper dan de nieuwe kleren die in de winkels hangen. En dus vinden onze ‘afgewezen’ materialen hier gretig aftrek. Mooi toch, zou je denken.

Maar hier eindigt het verhaal niet. Want wat wij niet zien, en ook niet te horen krijgen (en je kunt je afvragen: waarom?), is dat onze goede bedoelingen de mensen hier zomaar de armoede in drijven. Zo moest een van de grootste kledingproducenten hier in Malawi de deuren sluiten omdat hij de concurrentie met onder meer de kledingstroom uit het westen niet meer aankon. Het betekende dat duizenden Malawianen zonder werk kwamen te zitten en daarmee duizenden families zonder inkomen.

Er is niets verkeerd aan geven. En ook met onze goede bedoelingen is niets mis. We zouden ons misschien alleen eerst eens af moeten vragen wat het lange-termijn effect is van onze acties. Want helpen we mensen werkelijk? Of helpen we eigenlijk vooral onszelf? Bij alle ambitieuze plannen van de G-8, van Bono en consorten, om de komende jaren miljarden dollars te investeren in Africa, zou het goed zijn eens even stil te staan en onszelf de vraag te stellen: Helpen we hier werkelijk? Heeft de gemiddelde Afrikaan op lange termijn iets aan onze goede bedoelingen, onze acties in de vorm van geld of kleding? Of is er iets anders nodig?

Als de nachtwaker wegloopt om zijn post in te gaan nemen, zijn de knalrose muts en beenwarmers het laatste wat ik zie voordat hij helemaal in de nacht oplost. Opeens gaan mijn gedachten terug naar een Sinterklaasavond begin jaren ’80. Ik herinner me het gelukkige gevoel bij het uitpakken van een van de cadeaus. Met een knallend gedicht kreeg ik een hippe knalrose muts met bijpassende beenwarmers...

Waar zijn die eigenlijk gebleven? vraag ik me nu af.